Ինչն է ինձ հուզում խորագրի արխիվներ

Lilia Apresyan

Ինչ է խաղաղությունը

Սիրում եմ «Հետք» լրատվականի «Երկնքից կես քայլ ներքև» ֆիլմը, մտաբերում սարերի մարդկանց, նրանց խոսքը, մտածելակերպը, ապրելաձևը: Էդ ֆիլմը նայելով խաղաղվում եմ, չգիտեմ՝ ինչից է, երևի շատ անկեղծ ու շիտակ ֆիլմ է: Հենց այդ ֆիլմի ու խաղաղության մասին էի մտածում, երբ դուռը բացվեց: Ներս մտնողը մորս հորաքույրն էր, որին արդեն բավականին երկար ժամանակ է՝ բոլորս Էլո ենք ասում: Հարցնում եմ.

-Էլո՛, քեզ համար ի՞նչ ա խաղաղությունը:

-Խաղաղությունը, վեր կռիվ չես անում, խաղաղ ես, պատերազմ չկա:

Քիչ հետո ավելացրեց.

-Խաղաղություն չկա:

Բարձրանում եմ Արաքսի տատիկենց տուն, նույն հարցը նրան տալիս:

-Ազատություն էլի, ազատ ըլենք,- պատասխանում է:

Իջնում եմ տատիկենց տուն:

-Տա՛տ, քեզ համար ի՞նչ ա խաղաղությունը:

-Մեծ երջանկություն, անամպ երկինք, ամեն մի մայր խաղաղություն կուզի, վե՞ր մի ծնողը չի ուզի, ա՛յ բալա ջան:

Ընկերուհուս եմ հարցնում ֆեյսբուքով:

-Ինձ համար խաղաղությունը էն կլինի, երբ ոչ միայն Հայաստանում, այլ նաև ամբողջ աշխարհում սահմաններին զինվորներ չկանգնեն, կարիքը չլինի, որ զինվորներին բանակ ճանապարհելիս չլացեն, այլ ուրախանան:

Հաջորդ զրուցակիցս Հովիկ պապիկն է: Տղան Արցախյան ազատամարտի ժամանակ է զոհվել: Հարցիս պատասխանում է.

-Երբ վեր երտիտասարդներ չզոհվեն, մեր աղջիկները, պատանիները չիմանան՝ ինչ ա պատերազմը, պատերազմ չտենան: Դա կլինի խաղաղություն:

Ապարանցիների մասին անեկդոտներ է պատմում, ծիծաղում, վերջում էլ ավելացնում.

-Ա՛յ, տհե պաներ կրեն, ժողովրդին ուրախացնեն, հոգսը թեթևացնեն: Թե չէ՝ էս երկիրը երկիր չի:

Ինձ համար խաղաղությունն այն կլինի, երբ ամեն անգամ եկեղեցում մոմ վառելիս ոչ թե Աստծուց խաղաղություն խնդրեմ, այլ շնորհակալ լինեմ խաղաղության համար, երբ ամեն օր լրատվականներով չլսենք ևս մի զինվորի կորստի մասին, երբ իբր «խաղաղ բանակցություններ» չեն վարի, երբ արյամբ պահած հողը մի քանի վայրկյանում ու մի թղթի կտորով չեն զիջի, երբ հոպարին առաջվա նման ավելի հաճախ կտեսնենք, երբ, վերջապես, նման «պաթոսախեղդ» հարցեր չենք հնչեցնի, նման բովանդակությամբ նյութեր չենք գրի, այլ կլինենք խաղաղ ինքերս մեզ հետ, մեր հոգում, աշխարհի նկատմամբ:

Բայց միգուցե Էլոն ճիշտ էր. խաղաղություն չկա: Դեռ չկա…

Քեզ հետ և առանց քեզ

Լուսանկարը՝ Սերյոժա Առաքելյանի

Լուսանկարը՝ Սերյոժա Առաքելյանի

Անցյալում մնացած դառը ցավեր ու կորուստներ, իսկ ես Ձեր մեջ՝ մի որբ վկա…

Համալսարանի աստիճանները հաշվելով բարձրանում էի, երբ ինձ զանգեցին: Եղբայրս էր:

-Դրսում սպասում եմ, արի՛ միասին գնանք տուն:

-Բայց ես դեռ մի քանի ժամ ունեմ մինչ դասերիս ավարտը:

-Դա արդեն կարևոր չէ:

Նստեցի մեքենան, ու նա ամբողջ ճանապարհին լուռ էր: Իսկ ես հասկացա, որ եղել է այն, ինչը բժիշկն արդեն ասել էր: Կորցրեցի այն միակին ու թանկին, ով ինձ աշխարհում ամենից շատն էր սիրում: Հայր վաղուց չունեի, իսկ հիմա կորցրեցի նաև մորս: Ցավը սրտումս՝ հասանք տուն: Արցունքների և մարդկանց հոսքը մեր տանից չէին դադարում: Մարդկանց գալն ու գնալը չէի հասկանում, բայց ահա սրտումս եղած ցավը սպանում էր ինձ:

Անցել են ամիսներ մորս մահվանից, հուլիսի քսանմեկին մորս ծննդյան տոնն էր: Միակ բանը, որ կարող էի անել, նրա շիրիմին վարդեր տանելն էր: Տարիներ շարունակ մայրս գամված էր անկողնուն ու ես ոչինչ չէի կարող անել նրա վիճակը բարելավելու համար, ես միայն աղոթում էի: Եկեղեցին դարձել էր իմ երկրորդ մայրը: Այն կարող էր լսել իմ վշտից ճչացող ձայնը: Այն կարող էր լսել իմ սիրտ մաշող աղաչանքները: Այն կարող էր մաքրել իմ արցունքները: Միշտ մորս ծննդյան տոնին ծաղիկներ էի հավաքում եկեղեցու բակից ու նվիրում: Մի անգամ չէր ստացվել ծաղիկներ հավաքելն ու նվիրելը: Հիշում եմ նրա տխուր աչքերը, երբ տեսավ իմ դատարկ ձեռքերը: Հիմա մեղադրում եմ ինձ, բայց արդեն շատ ուշ է…

Ես հավատում եմ, որ միայն մորս մարմինն եմ հողին հանձնել, իսկ նա կապրի իմ մեջ հավերժ: Մա՛յր, սիրում եմ քեզ անչափ։

anush mkrtchyan

Նամակ «թշնամի» ընկերոջս

Բարև: Կյանքումս երկրորդ անգամ եմ նամակ գրում մեկին, ում չեմ ճանաչում: Առաջինը զորամաս էի ուղարկել՝ զինվորի, մինչև հիմա պատասխանի եմ սպասում:

Մորս չեմ ասել նամակի մասին: Նա միշտ պնդում է, որ դու, քո եղբայրը, հարևանիդ աղջիկը, դուք բոլորդ իմ թշնամիներն եք՝ անկախ ամեն ինչից: Երևի, ճիշտ է: Քո մայրն էլ, երևի, ինձ է թշնամի համարում: Նա էլ է ճիշտ: Ուրեմն մենք հավասար ենք:

Արի՛ անկեղծ խոսենք: Մի ժամանակ ես ատում էի քեզ, գուցե դու այդ ժամանակ ծնված էլ չէիր, բայց քո ազգի ամեն չծնված երեխա արդեն թշնամի է: Դու էլ երևի ինձ ես մի ժամանակ թշնամի համարել, ուրեմն մենք նորից հավասար ենք:

Մենք, գուցե նույն նախասիրություններն ունենք: Միայն չասես, որ պարապ ժամանակ դու էլ ես The Beatles-ի «Imagine»-ը լսում: Մայրս կհամոզի ինձ այլևս չլսել այդ երգը:

Ինչևէ: Ես ուզում էի ասել, որ կուզեի ընկերանալ քեզ հետ: Ցանկալի կլինի, որ իմ հասակին լինես, ես ինձնից բարձրահասակների հետ շփվել չեմ սիրում:

Հավատա, ես չեմ ուզում քեզ ատել: Ես պատմություն եմ պարապում, պատմական գրքեր եմ կարդում, ու դրանից հետո քեզ չատելը մեծ կամքի ուժ է պահանջում:

Ես չեմ սիրում անցյալով ապրել, բայց անցյալը մոռանալը չարիք եմ համարում: Եթե երբևէ մենք ընկերներ լինենք, կնախըտրեմ խոսել աստղագիտությունից, այդպես մենք էլի հավասար կլինենք:

Ես չեմ ուզում քեզ «թշնամի» կոչել, եթե անգամ դու ինձ այդպես ես համարում: Քո և իմ եղբայրները հիմա, երևի իրար են կրակում: Անկեղծ չեմ լինի, եթե ասեմ, որ քո եղբոր համար ցավում եմ ավելի, քան՝ իմ, բայց ես ցավում եմ բոլոր նրանց համար, ովքեր չուզելով են կրակում: Այս դեպքում ես հավասարապես ցավում եմ թե՛ քո, և թե՛ իմ եղբոր համար:

Ես ամեն օր ապրում եմ՝ հավատալով, որ մայրս սխալ է: Որ մի օր մենք ընկերներ կլինենք, որ մեր եղբայրները ստիպված չեն լինի կրակել իրար:

valentinaChilingaryan

Անանուն խաչմերուկները հատելիս

Ըստ Հին Կտակարանի՝ մարդու անունը բացահայտում էր նրա էությունը: Օրինակ, եթե քո անունն Արտակ է, ուրեմն դու արագավազ ես, որովհետև պարսկերենից թարգմանած՝ «Արտակ» նշանակում է «արագ»: Հայ առաքելական եկեղեցին հերքում է այն վարկածը, որ մարդու անունը կարող է ազդել մարդկային ճակատագրի, բնավորության ձևավորման և բախտի վրա: Բայց փաստում է, որ մարդու անունը կարող է ազդեցություն ունենալ մարդու վրա, եթե նա թույլ է տալիս, որովհետև անունը մարդու էությունը բացահայտողն է: Օրինակ, երբ ինչ-որ մեկը բողոքում է՝ ասելով, որ իր անունը գեղեցիկ չէ, կամ հնչեղությունն իրեն դուր չի գալիս, դա կարող է սխալ անդրադառնալ մարդու վրա: Այնուամենայնիվ, եթե քո անունը Աղապարոն, Բարիխաթուն կամ Մորեհամ է, ապա դու պետք է սիրես այդ անունը և հաճախ հպարտանաս, որ ունես յուրահատուկ անուն: Միշտ պետք է սիրել անունը և թուլ չտալ, որպեսզի այն սխալ հոլովվի, որովհետև այն մարդու էությունը բացահայտողն է: Օրինակ՝ ես շատ եմ բարկանում, երբ անունս սխալ են հոլովում: Երբ ինձ սխալ են դիմում, չեմ զլանում և մի քանի անգամ բացատրում եմ, որ հայոց լեզվում բառը կրճատվում է մինչև ձայնավորը (հերքելով անվանս սխալ կրճատումը), իսկ հետո պահանջում եմ, որ եթե հայոց լեզու չգիտեն, թող ամբողջական անունով ինձ դիմեն: Ես ունեմ իրավունք պահանջելու, որ դիմացինս ինձ ճիշտ դիմի: Դա նույնն է, երբ մտնես խանութ՝ հավկիթ գնելու, ասես. «Երկու հատ հավ տվեք»: Մեզ չեն տա հավկիթ, կտան հավ: Որովհետև հավի ու հավկիթի միջև տարբերությունը շատ մեծ է: Ճիշտ է, գիտնականները չեն պարզել՝ սկզբից հա՞վն է եղել, թե՞ հավկիթը, բայց, այնուամենայնիվ, իրերը պետք է կոչել իրենց անուններով: Եթե քո անունը Կարեն է կամ Կարինե, թույլ մի տուր, որ քեզ ասեն «Կար»: Թող տանջվեն ու տառապեն, բայց ի վերջո ասեն Կարինե կամ Կարեն: Չէ՞ որ երբ ծնվել ես, քեզ այդպես են անվանակոչել: Ինչի՞ պիտի թույլ տաս՝ անունդ աղավաղեն: Ես ուրախ եմ, որ անունս Վալենտինա է, որովհետև սիրելով անունս՝ ես սիրում եմ առաքելությունս և բացահայտում եմ էությունս իմ կյանքում:

Հ. Գ. Նյութը գրելու ընթացքում հիշեցի ընկերներիցս մեկին, որը չի սիրում, երբ իրեն ամբողջական անունով են դիմում՝ ասելով, որ այդպես կոպիտ է հնչում: Ուզում եմ ավելացնել, որ ամբողջական անունով դիմելիս կոպիտ հնչելու խնդիր չկա, քանզի կարճ դիմելաձևով էլ կոպիտ հնչեցնելու հնարավորություն կա:

anush mkrtchyan

Շենիկի Վարդավառը՝ առանց ջրի

Այսօր ամսի 23-ն է՝ Վարդավառ: Ուզո՞ւմ ես հարցնել՝ աղջիկ ջան, բա ի՞նչ ես նստել համակարգչի դիմաց, գնա ջրվելու: Հա, իհարկե, հիմա կվազեմ փողոց, որտեղ ես եմ, դատարկ դույլը ու էլի ես:

Չզարմանաս, եթե ասեմ, որ մեր՝ Արմավիրի մարզի Շենիկ գյուղում այս օրով ջուր չկա: Խուճապի մի՛ մատնվիր, ես ամեն ինչ կբացատրեմ:

Հարևանի տղան զանգում է գյուղի «ջրի մարդուն»՝ Ահարոն ձաձային:

-Ահարոն, բարև: Էս ինչի՞ ջրերը չկա էս օրով:

-Գապե ջան, արտեզյան ջրերի շլանգները տրաքվել ա, կանալի ջուրն էլ Գրիգորի Մարտինը փակել ա, իրա բոստանն ա ջրում, զանգեք իրան:

Զանգ Գրիգորի Մարտինին.

-Մարտին, բայլուս: Էս ի՞նչ լավ օր ես գտել բոստան ջրելու: Գոնե մի 2 ժամով ջուրը թող, գա մայլեն՝ մի քիչ ջրոցի խաղանք:

-Ջուրը, առավոտ 6-ին նոր բացել եմ …,- մնացածը արդեն չեմ հիշում:

Հիմա ուզում եմ հետադարձ հայացք գցել անցյալին: Մի 5 տարի առաջ, մաման ինձ մի կերպ էր փողոցից տուն բերում, որ մի քիչ չորանամ, էսօր ինքն ա համոզում, որ մի տեղ գնամ ջրվեմ, դե, ասում են՝ Վարդավառ ա, էլի: Մի քանի տարի առաջ մեր փողոցում էրեխեքը «ռեդիի» դույլերով իրար հավեսով ջրում էին, հիմա էրեխեքն էլ չկան, ուր մնաց՝ «ռեդիի» դույլերը:

Ասածս էն ա, որ ամեն ինչ գնալով փոխվում ա, մեր գյուղում, որ՝ հաստատ: Եթե ավել մի դույլ ջուր ունեք, ուղարկեք Շենիկ, ասում են՝ Վարդավառ ա…

anna sargsyan

Եթե չլիներ ֆեյսբուքը

Ֆեյսբուքի մասին բոլորս գիտենք, դա փաստ է: Շատերը ֆեյսբուքն օգտագործում են, որպեսզի ընկերներ ձեռք բերեն, մի մասն ուղղակի էջերին է հետևում, մյուս մասը ֆեյքերով է զբաղված և այլն: Բայց այս ամենին զուգահեռ՝ ֆեյսբուքը դարձել է աղոթատեղի:

Նայում եմ տարբեր էջերի նոր հրապարակումները, ու դրանցից գոնե մեկը կամ երկուսն ունենում են էսպիսի գրառումներ, իբր թե.
«Քննարկումներում գրեք «Ամեն», եթե հավատում եք Աստծուն» կամ «Եկեք բոլորս աղոթենք, որ էսպիսի բաներ քիչ լինեն (տեսանյութ)»:

Մի անգամ մեկը մի հրապարակում էր արել իմ ընկերներից. «Ի՞նչ կիներ, եթե չլիներ ֆեյսբուքը», ու մի կին պատասխանել էր, որ մարդիկ կդադարեն աղոթելուց: Իրոք, էս ամենը տեսնելով՝ սրանից ավելի ոչինչ չես կարող մտածել:

Ցանկացած զինվորի նկարի տակ կարդում ես նույն մեկնաբանությունը՝ «Աստված պահապան իրենց»: Բայց, իմ կարծիքով, չի կարելի գրել դա համացանցով, աղոթիր քնելուց, արթնանալուց, կամ՝ երբ ուզում ես, բայց ֆեյսբուքո՞ւմ: Աստված ֆեյսբուքը չի կարդում: Միայն թե բոլորը տեսնեն, որ դու մտածո՞ւմ ես հայ զինվորի մասին:

Նամակ են գրում էս պարունակությամբ. «Այս նամակը, եթե չուղարկես 10 հոգու, ապա վաղն Աստված քեզ չի օգնի ծանր պահին»: Ես այս ամենը սխալ եմ համարում այն պատճառով, որ ես ագնոստիկ աթեիստ եմ: Համոզված եմ, որ էլի շատերին սա դուր չի գալիս: Պարզապես անիմաստ եմ համարում:

serine harutyunyan

Մենակ են

Ասում են՝ բակի տատիկների «նախարարությունը» ցանկացած իրադարձության ավելի արագ է արձագանքում, քան արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը: Հը՜մ, սխալ չեն ասում. համաձայն եմ:

Մեր բակի «նախարարությունը» լուծարվեց երկու տարի առաջ: Լուծարվեց մեր «նախարարության նախագահի»՝ Նազիկ տատի մահվան օրը: Երևի հենց այդ օրվանից էլ մեր բակի թագավորական թվացող նստարանի շուրջը ժողովներ չեն լինում, անցնող-գնացողների կյանքեր չեն քննարկվում:
Գրեթե 50 տարվա մանկավարժ էր Նազիկ տատը: Ամեն անգամ դպրոցից տուն գնալիս՝ նրան իր նստարանին նստած էի տեսնում, ու ամեն անգամ հարցնում էր, թե որ դասաժամն է ավարտվել: Չգիտեմ էլ՝ ինչին էր պետք: Երևի խոսելու համար առաջին նախադասությունը, որ հիշում էր, դա էր: Մեր «նախարարությունն» էլ չի գործում, Նազիկ տատի մահից հետո նստարանին հազվադեպ են նստում ու առաջվա նման «լուրջ» քննարկումներ անում:
Սկզբում անսովոր էր նստարանը դատարկ տեսնելը, բայց հետո, հետո հասկացա, որ 50 տարվա մանկավարժի մահը լուծարեց մի ամբողջ «նախարարություն»: Հիմա ամեն մեկն իր բակում է նստում, կամ թեկուզ երկուսը-երեքը հավաքվում են, զրուցում, բայց արդեն ոչ ճամփեզրին ու ոչ Նազիկ տատի հետ: Ամեն անգամ նրանց «նստավայրի» մոտով անցնելիս հիշում եմ, թե ինչպես մի օր եղբայրս մի քանի վայրկյանում դարձավ սիրածս տղան, հը՜մ, ծիծաղելի է, չէ՞, համ էլ զարմանալի, գիտեմ: Իսկ այ, մեր «նախարարների» համար ծիծաղելին ու զարմանալին եղբորս հետ դրսում քայլելն էր…
Մեր բակի «նախարարությունը» չկա, բայց Հայաստանի տարբեր վայրերում, վստահ եմ, նման «նախարարութուններ» դեռ շատ կան, ու թող չպակասեն, կապ չունի, որ ամեն անցորդի մասին նրանց պատմածներով մի ամբողջ ֆիլմ կնկարվի: Կապ չունի՝ նրանք լավն են, թե վատը: Չնայած, մեր հասարակությունը սիրում է բոլորին նույն անունով կոչել, բոլորին վատաբանել, բայց երբեք չփորձել հասկանալ: Ես էլ հենց նույն հասարակությունից եմ, ու ամենևին էլ բացառություն չեմ, ես էլ տանել չէի կարողանում հատկապես մեր դպրոցի ճանապարհին գործող «նախարարությունը» ու դրա անդամներին: Տհաճ էր, երբ հասկանում էի, որ մի քանի րոպե շարունակ ես եմ նրանց քննարկման առարկան: Ու միշտ մտածում էի. «Լավ, էս մարդիկ բան ու գործ չունե՞ն, գնան, անեն ու մեզ էլ հանգիստ թողնեն, քիչ նայեն ու քննարկեն»:
Մի քանի շաբաթ առաջ էր. վերջին զանգի փորձի էի գնում ու հասկացա, որ չէ, իրոք նրանցից շատերը ուրիշ անելու բան չունեն: Կունենային, եթե…
Արդեն նստարանին էի հասնում, երբ նկատեցի, որ տատիկներից մեկն իրեն լավ չի զգում, մյուսն էլ, որը նույնպես այդքան էլ լավ վիճակում չէր, փորձում էր օգնել նրան ու տուն հասցնել: Մինչ օգնում ու տատիկին տուն էի տանում, հասցրինք մի քիչ զրուցել. բողոքում էր, որ ամեն անգամ նույն սուր ցավերն են: Հարցնում եմ՝ դեղ չի՞ խմում, որ անցնի, ասում է.
-Խմըմ եմ, բայց արդեն օգուտ չի, համ էլ ո՞ւմ հմար խմեմ, մենակ կնիկ եմ, իմ ապրելն ո՞ւմ ա պետք, ոչ րեխա կա կշտիս, ոչ թոռ, ես էլ ո՞ւմ հմար ապրիմ…
Մի քիչ ամաչելով, բայց հարցրի զավակների, թոռների մասին: Էլի նույն տխուր ու նեղացած պատասխանը.
-Ունիմ, ոնց չունիմ, տղա էլ ունիմ, աղջիկ էլ…
Հը՜մ, բայց մենակ է ապրում. պարզվեց՝ Ռուսաստան են տեղափոխվել: Էլ համարձակություն չունեի որևէ հարց տալու ու նրան էլ ավելի հուսահատեցնելու, բայց տատիկն արդեն իսկ բավականին հուսահատված ու տխուր շարունակեց պատմել.
-Գնացել եմ, գնացել եմ իրանց կշտին էլ մնացել, ասըմ են՝ արի մեր կշտին մնա, բայց դե կարըմ չեմ, ի՞նչ անեմ, մեծ շենք ա, ոչ դուս եմ գալի, ոչ մի բան, ոնց որ կամավոր բանտ ըլի, կարըմ չեմ կենամ…
Տուն հասանք, տատիկի անթիվ, անհամար օրհնանքները լսելուց հետո, արդեն ես էլ հուսահատված ու տխրած դպրոց էի գնում: Ու ինչքան բան մենք չենք հասկանում ու չենք էլ փորձում հասկանալ, չէ՞:
Գոնե հիմա կարող եմ հասկանալ, որ իրոք, նրանցից շատերը ուրիշ ոչ մի անելու բան չունեն, չունեն, ու վերջ: Կունենային, եթե մենակ չապրեին, եթե իրենց զավակներն իրենց հետ լինեին, ու իրենք ամեն օր անուշաբույր ճաշեր պատրաստեին նրանց համար, կունենային, եթե տանը խաղացող թոռներ ունենային ու ամեն օր հեքիաթ պատմեին նրանց, կունենային…

Լուսանկարը` Սերինե Հարությունյանի

Լուսանկարը` Սերինե Հարությունյանի

Ու ինչքա՜ն բան կունենային անելու, եթե մենակ չլինեին, բայց հիմա մենակ են, ու երևի հենց դատարկությունից ազատվելու համար էլ միշտ խուսափում են տնից: Մեր օրերի «նախարարություններում» տխուր մարդիկ շատ կան: Մենակ են մեծերը, մենակ են…

hovik vanyan dsex

Շատ լավ ա

-Вы тоже из Армении?
-Нет, из Азербайджана.

Այդ պահին սարսուռ անցավ ամբողջ մարմնովս, ինքս էլ չգիտեմ՝ ինչու: Խանութում էի, պետք է հագուստ գնեի ինձ համար ու հայտնվել էի ադրբեջանցիների մոտ: Երևի ամուսիններ էին: Հասկացա, որ պետք չէ խառնվել ու փորձեցի ինձ հանգիստ պահել: Մի քանի րոպե անց ամեն ինչ հիանալի էր. կարծես հայերի մոտ լինեի: Դե, առանց հարցնելու, թե որ ջինսն եմ ես հավանում, միանգամից տալիս էին ձեռքս և ուղարկում հանդերձարան: Ամենազարմանալին էլ այն էր, որ հենց դուրս էի գալիս հանդերձարանից, այդ ադրբեջանցի «ձյաձան» ասում էր.

-Շատ լավ ա…

Ամբողջ ընթացքում մտածում էի, որ երկու ժողովուրդների մեջ ընդհանրապես թշնամանք չկա, ինչպես Ժորան էր նշել իր նյութերից մեկում՝ պատերազմ ոչ ոք չի ուզում, ամեն ինչ «վերևներն» են անում:

Հ.Գ. Հենց իրենցից էլ գնեցի ջինսս ու ոչ մի վայրկյան չմտածեցի, որ սխալ եմ արել…

Anush abrahamyan

Ինչպես լուծել հարցը

Գյուղում հաճախ է հրացանի փողն ուղղվում մեզ նման ապրել ցանկացող կենդանիների` շների վրա:
Նախ ասեմ, որ գյուղացիների մեծամասնությունը շուն ունի և հոգում է նրա մասին ինչպես հարկն է: Բայց գյուղում շների թիվը անհամեմատ մեծացել է: Իհարկե. սա չպետք է հիմք դնի կենդանիների սպանդին:

Առհասարակ գյուղացին վաղ է արթնանում՝ կովերը նախիր հասցնելու, հանդում խոտ քաղելու ու շատ այլ գործեր անելու համար: Գյուղում շները խմբերով են շրջում ու հարձակվում գյուղացիների վրա, նման դեպքեր հաճախակի են լինում: Ծնողները վախենում են երեխային դպրոց ճանապարհել շների պատճառով, հաշվի առնենք, որ մեր դպրոցում (թիվ 1) դասերը սկսվում են 08:30: Ներքին Գետաշենը մեծ գյուղ է, ու կան ծայրամասային թաղամասեր, որտեղ, ասենք, կա հինգ բնակելի տուն՝ շրջապատված մեծ հողակտորներով: Այդ տների դպրոցականները հաճախ բացակայում են դպրոցից հենց շների հարձակմանը չենթարկվելու պատճառով: Էլ չասեմ՝ ձմռան մասին, երբ ձյունը կարող է հասնել մինչև տանիք: Դե իհարկե դուք էլ հասկացաք, որ վիճակը ավելի քան ծանր է:

Շների ոչնչացման մասին տեղյակ չէի մինչև այն օրը, երբ որոշեցի վաղ արթնանալ ու օգնել տատիս: Առավոտյան այդ ժամին գյուղացիները հավաքվել էին փողոցում ու վիճում էին: Մոտեցա նրանց, ու պարզվեց, որ չէին վիճում, այլ սրտնեղած խոսում էին: Նկատեցի նաև, որ խնդրում էին մի մարդու կրակել շներին: Այս մարդն էլ պնդում էր, որ փամփուշտ չունի, իսկ դրանք թանկ արժեն: Չեմ ասի, թե զարմանքից ապշեցի, քանի որ այդ պահին զգացածս միայն զայրույթ էր:

Գյուղացիներից մի քանիսն էլ պատմեցին, թե ինչպես են շները հարձակվել իրենց վրա, թե ինչպես են հողամասի նոր փորած մարգերը գետնին հավասարեցրել և այլն: Նշեմ նաև, որ գյուղացիները իրենց հողամասերը հաճախ ջրում են գիշերով: Հարցրի` ինչո՞ւ գյուղապետին չեն դիմում, ասացին, որ դիմել են, իսկ նա արգելել է շների վրա կրակել: Ախր, միայն արգելելով ոչ մի հարց չի լուծվի, քայլեր է պետք ձեռնարկել: Այս հարցը ավելի կարևոր է, քան գյուղի փողոցները ասֆալտապատելը կամ լուսավորելը: Ինչո՞ւ միաբերան մեղադրել գյուղացուն այն դեպքում, երբ ամեն ինչ իր ուսերին է մնացել: Եվ այն, ինչ նա անում է, անում է ստիպողաբար՝ իրեն պաշտպանելու համար:

Ստեղծված կացությունը ուղղակի անհանդուրժելի էր: Կարծում եմ, ամեն դեպքում ամեն ինչ չպետք է թողնել գյուղացու ուսերին ու սպասել նրա կայացրած որոշմանը, այլ լրջորեն զբաղվել այդ հարցով: Շներն սպանելը լուծումչէ: Արթնացեք քնից, այդ հարցերի մասին շուտ մոռացող պաշտոնյաներ, որովհետև միայն փողոցները ասֆալտապատելով չեք լուծի գյուղացու ամենակարևոր ու առաջնահերթ խնդիրները: Նաև համացանցում եմ փնտրել շների խնամքով զբաղվող կազմակերպություններ: Պարզվեց անտուն կեդանիների խնամքով զբաղվում է «Դինգո թիմը»: Որոշեցի դիմել Օվսաննա Հովսեփյանի օգնությանը: Նրանց կատարած աշխատանքը ողջունելի է: Բայց ի ուրախություն ինձ ու շատերին, հուլիս ամսին շներին կրակելու փորձ անգամ չեղավ: Իհարկե, դա չի նշանակում, որ խնդիրը լուծվեց:

Ամեն դեպքում ես ամեն ինչ կանեմ, որ գյուղում այլևս երբեք կենդանիների իրավունքները չոտնահարվեն:

anahit Zaxaryan askeran

Այսուհետ սահմանին

Հուլիսի 10-ն էր, օրը՝ երկուշաբթի: Մի կողմից շոգ եղանակն էր թմրեցնում ինձ, մյուս կողմից էլ մարմնիս բարձր ջերմաստիճանը: Մի կերպ տանից դուրս եկա. շտապում էի, պետք է գնայի «Ղարաբաղ տելեկոմ», հետո մտնեի մի քանի բանկ, այնուհետև վազելով հասնեի տուն: Ճանապարհին ինչքա՜ն ծանոթ դեմքեր տեսա, բայց ակնոցս չէի հանում և գլուխս շրջում էի, որպեսզի չտեսնեին ինձ, որովհետև հնարավոր էր՝ հենց նրանց մոտ ուշաթափվեի, իսկ ուշաթափվել կամ վատանալ ծանոթի մոտ նշանակում է «հիվանդանալ» աշխարհի ամենածանր ու ամենավատ հիվանդություններով, իսկ դրանք ինձ պետք չէին այդ նեղ պահին: Շնչակտուր քայլում էի, մեկ էլ հանկարծ մեքենաների շղթա տեսա. սկիզբ ուներ, բայց վերջը չտեսա: Այս ի՞նչ է կատարվում այստեղ: Ի՞նչ պետք է մտածեր արցախցին այդ պահին. կամ ունենք զոհ սահմանում, կամ էլ պաշտոնյաներից մեկն է գալիս Ասկերան:

Մեկ էլ ականջիս հասան բարձր երաժշտության ձայներ: Սիրտս հանգստացավ, բայց դեռ չէի հասկանում՝ այս ի՞նչ առիթ է:

Շուտով տեսա Մշակույթի տան դիմաց հավաքված մարդկանց, շատերի աչքերին՝ արցունքներ, շուրթերին՝ աղոթքներ, աչքերում՝ ուրախություն, հպարտություն, իսկ ոմանք էլ հեռվում կանգնած սպասում էին իրենց անուն-ազգանուններին: Ասկերանում ամառային զորակոչի մեկնարկն էր: Տեսա ծանոթ տղաների, դասընկերների, համաքաղաքացիների և վերջ ի վեջո՝ արցախցիների, որոնք կազմ-պատրաստ կանգնած սպասում էին, թե երբ են գնալու և կատարելու իրենց պարտքը: Մի պահ մոռացա, որ ջերմություն ունեմ, որ արևը խփում է ուղիղ աչքերիս, որ ուշանում եմ և սկսեցի աղոթել: Աղոթեցի, իսկ հետո ուրախ դեմքով մտա «Տելեկոմ»: Բոլորն ինձ նայում էին զարմացած հայացքներով, բայց ինձ հետաքրքիր չէր, թե ինչ կմտածեն նրանք: Անփոփոխ թողնելով դեմքիս արտահայտությունը՝ դուրս եկա «Տելեկոմից»: Բանկերում նույնպես զարմացած հայացքներ որսացի, բայց ես ժպտում էի, որովհետև հպարտ էի այնտեղ կանգնած կազմ-պատրաստ տղաներով:

Աստված իմ, խնդրում եմ պահապան եղիր մեր հայ ազգին, մեր տղաներին, նորակոչիկներին, զորացրվողներին, սահմանը պահողներին, բոլո՜ր-բոլորին: Ես գիտեմ, վստահ եմ, որ Տերը լսում է ինձ և բոլոր այն մարդկանց, ովքեր աղոթում են մեր պաշտպանների համար:

Տղաները գնացին, ես էլ եկա: Ես եկա մեր տուն, ամեն ինչ նույնն էր. ջերմությունս՝ նույնը, արևն էլի այրում էր, տրամադրությունս էր փոխվել, մեկ էլ տղաների ապրելու տեղը: Նրանք այսուհետև կապրեն սահմանում, որ մենք հանգիստ լինենք մեր տներում: